Sau khi ĐT bóng rổ nữ Trung Quốc thua Pháp tới 29 điểm, hành trình từ ngôi á quân World Cup cách đây 28 năm ở kỳ trước đã tuột xuống việc chật vật dừng bước ở tứ kết kỳ này. Ở giai đoạn thay máu, việc thành tích đi xuống không bất ngờ. Nhưng nhìn suốt giải World Cup lần này, chỉ Han Xu và Yang Shuyu — những người đang chơi bóng ở nước ngoài — đạt trung bình hai chữ số điểm mỗi trận. Các cầu thủ còn lại vừa đá WCBA vừa tập trung dài hạn trong nước lại không thể hiện được trình độ đáng có, càng chứng tỏ "bước ra ngoài" mới là chìa khóa nâng tầm.
Để chuẩn bị World Cup năm nay, ĐT nữ Trung Quốc sớm bước vào chế độ tập trung dài. Ngay trong mùa WCBA, các tuyển thủ từ nhiều CLB đã được gom lại, bắt đầu giai đoạn chuẩn bị khắc nghiệt. Từ khi HLV kỳ cựu Gong Luming nhận việc, đội đã chuyển sang thay máu: Li Meng, Yang Liwei, Huang Sijing và nhiều trụ cột kỳ World Cup trước dần rút khỏi ĐTQG, đội hình được xây chủ yếu quanh cầu thủ trẻ.
Về nhu cầu phát triển của cầu thủ trẻ, tập trung giúp họ ăn ở cùng nhau lâu, tạo sự ăn ý, cũng tiện cho ban huấn luyện quản lý, điều chỉnh tâm lý, nghiên cứu đối thủ và phân tích video. ĐTQG cần tân binh nhanh chóng hiểu ngôn ngữ chiến thuật, thống nhất thói quen phòng ngự, đồng thời tiện khảo sát để chọn danh sách phù hợp.
Nhưng khi tiền đề biến thành "tập trung dài hạn", thực tế chỉ phản tác dụng. Từ 15/4 tập trung chính thức tại Đại học Thể thao Bắc Kinh đến tháng 9 dự World Cup, gần 5 tháng tập trung kéo dài vẫn không mang lại hiệu quả xứng đáng.
Nhìn hành trình World Cup lần này, thành tích 3 thắng 2 thua rồi dừng ở tứ kết là không lý tưởng. Trận thứ hai gặp CH Séc — đối thủ yếu nhất bảng — ĐT nữ Trung Quốc từng bị dội 13-0, bị dẫn tới 10 điểm, phải nhờ hiệp phụ mới lội ngược dòng 74-70. Trận play-in tứ kết cũng phải chiến đến phút cuối mới thắng Puerto Rico 75-72. Chỉ trận thắng đậm Italy 71-51 là đáng hài lòng. Hai trận thua lần lượt trước Mỹ 33 điểm và Pháp 29 điểm cho thấy khoảng cách với các đội hàng đầu.
Ở cấp độ cá nhân, trong 12 cầu thủ dự World Cup, chỉ Han Xu và Yang Shuyu đạt trung bình hai chữ số. Trong số còn lại, chỉ Luo Xinyu và Zhang Ziyu vượt mức 5 điểm/trận.
Han Xu từng vào Đội hình tiêu biểu World Cup kỳ trước với trung bình 12,4 điểm, 8,4 rebound, 1,8 block. Kỳ này cô đá chính cả 5 trận, trung bình 18,8 điểm, 10,8 rebound, 2 kiến tạo, tỷ lệ ném 52,7%, tỷ lệ 3 điểm 52,4% — đứng đầu nhóm cầu thủ ném hơn 20 quả. Thành tích cá nhân tăng mạnh so với kỳ trước. Chỉ kém 1 rebound, cô suýt trở thành người đầu tiên trong lịch sử World Cup nữ đóng góp double-double ở 5 trận liên tiếp.
Yang Shuyu cũng gây ấn tượng mạnh: đá chính cả 5 trận, trung bình 14,2 điểm, 5,6 kiến tạo, 3 rebound, tỷ lệ ném 58,3%, 3 điểm 50%. Trong trận thắng CH Séc sau hiệp phụ, cô ghi pha lên rổ gỡ hòa then chốt những phút cuối hiệp 4.
ĐT nữ Trung Quốc chỉ thắng sát nút CH Séc và Puerto Rico, thua đậm Mỹ và Pháp. Chỉ Han Xu và Yang Shuyu duy trì được sự ổn định ở mức cao. Cả hai đều là điển hình của việc "bước ra ngoài": Han Xu trở lại WNBA, giữ suất xoay tua ổn định ở New York Liberty. Sự ổn định và độ chắc chắn trong tấn công của cô rất tốt, đặc biệt trận thắng sát nút Puerto Rico khi cô một mình 14 điểm ở hiệp 4 gánh đội — độ cứng được tôi luyện từ cường độ WNBA hiện rõ.
Yang Shuyu thì sang giải Australia. Ở nước ngoài cô được cầm bóng tấn công nhiều, luyện đột phá và tổ chức dưới sức ép, dần từ một tay ghi điểm thuần túy trở thành hạt nhân hàng sau vừa ghi bàn vừa kiến tạo, biết ném những quả then chốt.
Han Xu và Yang Shuyu cộng lại trung bình 33 điểm/trận, trong khi cả đội chỉ 68,4 điểm — gần một nửa sản lượng đến từ hai hạt nhân. Ở nhóm còn lại, Luo Xinyu thành quân cờ bất ngờ với 9,8 điểm/trận, Zhang Ziyu được kỳ vọng lớn nhưng chỉ 8,8 điểm. Sau đó không còn ai đạt trung bình 5 điểm để trở thành điểm ghi bàn ổn định.
Phần lớn cầu thủ không chỉ bị hạn chế bởi năng lực bản thân, mà còn vì tập trung dài khiến họ rời xa thực chiến ở giải chuyên nghiệp đỉnh cao. Cường độ đối kháng khi tập trung chênh lệch rõ với trận chính thức quốc tế, nên khi vào giải lớn khó theo kịp pressing cường độ cao của các đội Âu-Mỹ, cũng không thể hỗ trợ đủ cho Han Xu và Yang Shuyu.
Tư duy bóng rổ hiện đại lấy giải CLB làm gốc, tập trung ĐTQG ngắn hạn chỉ là bổ trợ, và cần hạt nhân thi đấu dài hạn ở giải đỉnh cao. Tập trung dài chỉ luyện được nền tảng, khó nuôi khả năng sáng tạo cầm bóng tự chủ và ứng biến dưới sức ép. Cựu đội trưởng Yang Liwei từng công khai đặt vấn đề về mặt trái của tập trung dài hạn.
Han Xu và Yang Shuyu đúng là những người dám "bước ra ngoài", rời hệ thống khép kín để chơi giải nước ngoài rồi mới trưởng thành. Nếu Li Yueru — cũng đang thi đấu lâu dài ở nước ngoài — không bị mất hộ chiếu, đội có thêm 3 cầu thủ trình độ cao dẫn dắt, có lẽ thành tích World Cup lần này còn tốt hơn.
Chủ động đón nhận tư duy bóng rổ dòng chính của thế giới, hay tiếp tục chìm trong mô thức tập trung dài hạn truyền thống? Kết quả World Cup lần này đã trả lời rất rõ, đồng thời gióng lên hồi chuông cảnh báo cho ĐT bóng rổ nữ Trung Quốc.
